Het Vaticaan hield op maandag 2 maart in Rome een seminar over de kansen en risico’s van kunstmatige intelligentie (AI). Het doel van het seminar was om stil te staan bij de ethische, maatschappelijke en geopolitieke implicaties van AI en te onderzoeken welke rol de Kerk kan spelen bij het bevorderen van verantwoord gebruik en mondiale regulering. Het initiatief kreeg volgens de organisatoren de “waardering en aanmoediging” van paus Leo XIV, die hoopte op “een diepere bewustwording op dit zeer relevante en complexe terrein.”
Centraal tijdens het seminar stond de vaststelling dat technologische ontwikkeling niet plaatsvindt in een neutrale ruimte. De vaak aan Albert Einstein toegeschreven uitspraak “Een overvloed aan middelen en een verwarring van doelen” werd aangehaald als typering van een tijdperk waarin technologische mogelijkheden sneller groeien dan het maatschappelijk en ethisch kompas. Volgens de inleiders zijn de belangen rond AI “meervoudig” en niet neutraal, maar verweven met machtsverhoudingen, economische concurrentie en geopolitieke rivaliteit.
Machts- en veiligheidsvraagstukken
De snelle wereldwijde verspreiding van toepassingen als ChatGPT sinds 2022 werd beschreven als een kantelpunt. De situatie werd geduid met het acroniem VUCA: volatiliteit, onzekerheid, complexiteit en ambiguïteit. Nieuwe technologieën ontwikkelen zich onder invloed van “geopolitieke rivaliteiten, commerciële druk en persoonlijke ambities”, zo klonk het. Daarbij werd gewezen op recente discussies rond het Amerikaanse bedrijf Anthropic, dat volgens berichtgeving te maken kreeg met overheidsdruk om ethische beperkingen rond militair en surveillancetoepassingen te versoepelen. Zulke voorbeelden illustreren volgens de sprekers dat AI-ontwikkeling nauw verbonden is met machts- en veiligheidsvraagstukken.
Antiqua et nova
Tegen die achtergrond werd benadrukt dat de internationale gemeenschap behoefte heeft aan wereldwijd toepasbare vormen van beheer die waarborgen dat systemen “ethisch zijn vanaf hun ontwerpfase.” De Kerk ziet daarin voor zichzelf een rol weggelegd. Zij beschikt volgens de deelnemers over “moreel gezag” en de mogelijkheid om uiteenlopende, deskundige gesprekspartners samen te brengen. Verwezen werd naar het document Antiqua et nova, dat pleit voor “de wijsheid van het hart, in staat om het geheel en zijn delen te integreren” als antwoord op technologische fragmentatie.
“Machtsbemiddeling”
Een belangrijk thema was de ethiek van technologie zelf. Daarbij werd gesteld dat digitale systemen nooit louter instrumenteel zijn. “Elk technologisch artefact, wanneer het ingrijpt in een sociale context, functioneert als een machtsconfiguratie en een vorm van ordening.” Met andere woorden: technologie organiseert verhoudingen tussen mensen en beïnvloedt toegang tot informatie, besluitvorming en maatschappelijke kansen. In de informatiesfeer bijvoorbeeld hangt de zichtbaarheid van een artikel niet uitsluitend af van kwaliteit, maar in toenemende mate van de positie die een algoritme eraan toekent; een vorm van “machtsbemiddeling”.
Techniek
Ook de technische kant van AI kwam aan bod, met name de werking van algoritmen en het risico op vooringenomenheid. Wanneer de gegevens waarmee een systeem wordt getraind onvolledig of vertekend zijn, kunnen de uitkomsten foutief of discriminerend zijn. De trainingsfase werd daarom als cruciaal omschreven: wie de data beheert, oefent indirect invloed uit op latere beslissingen die door systemen worden genomen.
De bijeenkomst, origineel getiteld “Potential and Challenges of Artificial Intelligence”, vond plaats in de Salone San Pio X aan de Via della Conciliazione en werd georganiseerd door het Secretariaat voor de Economie en het Arbeidsbureau van de Apostolische Stoel (ULSA). Het seminar werd gepresenteerd als meer dan een eenmalige studiedag. Het moest volgens de organisatoren ook een teken zijn van engagement van de kerkelijke gemeenschap om actief deel te nemen aan het internationale debat over kunstmatige intelligentie, met bijzondere aandacht voor menselijke waardigheid en het algemeen welzijn.
- Lees het volledige oorspronkelijke artikel op vaticannews.va.
- Lees ook: AVG-nieuws: over het gebruik van AI-assistenten in parochies
Afbeelding: Pixabay.com
