Bij de graven van de catechisten op de begraafplaats Zuylen in Breda is een nieuw grafmonument onthuld en ingezegend. Met twee beelden van Maria met het kind Jezus en een catechist rondom het graf van Mgr. Frencken brengt het monument een eerbetoon aan verschillende generaties vrouwen die zich hebben ingezet voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Bijzonder moment tijdens de inzegening was de aanwezigheid van mevrouw Paula Rosseel, de laatste nog levende catechist.
Op de zonnige ochtend van donderdag 15 oktober 2026 kwamen medewerkers van de Vereniging van Catechisten uit Breda, de directeur en de beheerder van de begraafplaats Zuylen en medewerkers van het bisdom Breda samen voor de inzegening van een monument bij de graven van de catechisten. In het midden van het monument bevindt zich het graf van Mgr. Frencken, de stichter van de vereniging in 1928. Aan weerszijden van zijn graf staan twee opvallende witte beelden: links Maria met het kind Jezus en rechts een catechist.
Het monument is niet alleen een bijzondere plek op de begraafplaats, maar ook een blijvende herinnering aan het werk, het geloof en de maatschappelijke betekenis van de catechisten. Tijdens de liturgie stond Harry Lommers, algemeen administrator van de vereniging, stil bij de geschiedenis van de vereniging en bij de boodschap die het monument ook voor toekomstige generaties mag uitdragen.
Bijna honderd jaar dienstbaarheid
De oprichting van de Vereniging van Catechisten door Mgr. Frencken in 1928 vormde het begin van een geschiedenis waarin enkele honderden vrouwen hun roeping volgden en zich inzetten voor mensen die ondersteuning nodig hadden. In zijn overweging wees Lommers op de bijzondere betekenis van hun werk.
“In die honderd jaar hebben zij enorm veel en goed werk gedaan. Enkele honderden dames zijn bij de catechisten gegaan, hebben hun roeping gevolgd en hebben op die manier gehoor gegeven aan de oproep van het Evangelie om er te zijn voor de minsten der minsten.”
Daarbij plaatste hij een belangrijke kanttekening. Mensen die in de samenleving als de minsten worden beschouwd, zijn dat in Gods ogen niet. “In de ogen van God is iedereen belangrijk”, aldus Harry Lommers.
De woorden raken aan de kern van de inzet van de catechisten: aandacht hebben voor mensen die dreigen achter te blijven en hen helpen om hun plaats in de samenleving te vinden. Vanuit hun geloof en hun roeping hebben zij zich gedurende vele decennia ingezet voor mensen in Breda en daarbuiten.
Van fabrieksmeisjes tot maatschappelijk werk
Het beeld van de catechist aan de rechterzijde van het grafmonument verwijst naar de historische context waarin de vereniging ontstond. De constructie van balken waarop en waarvóór de figuur staat, symboliseert volgens Harry Lommers de industriële samenleving van ongeveer honderd jaar geleden. Die samenleving bracht voor veel mensen moeilijke omstandigheden met zich mee.
“De catechisten hebben zich ontfermd over heel veel fabrieksmeisjes in de stad Breda. Later ook over de gezinnen en weer later hebben ze cursussen opgezet, zodat moeders en gezinnen zichzelf konden redden.”
De catechisten boden daarmee niet alleen directe hulp, maar droegen ook bij aan de ontwikkeling van vormen van begeleiding en ondersteuning die mensen en gezinnen sterker maakten. Hun werk groeide uit tot een bredere maatschappelijke betekenis.
Lommers wees er bij de inzegening op dat de catechisten ook aan de wieg stonden van het maatschappelijk werk in Breda en op andere plaatsen. Uit hun werk kwam de School voor Maatschappelijk Werk voort, die later uitgroeide tot de Sociale Academie. De opleidingen en hun maatschappelijke traditie zijn vervolgens verder ontwikkeld binnen het hoger onderwijs, waaronder de Avans Hogeschool. “Zo zien we dat de geschiedenis heeft doorgewerkt”, vatte Harry het samen.
Het monument brengt die geschiedenis op een tastbare manier samen. Het herinnert aan de vrouwen die zich persoonlijk hebben ingezet voor anderen, maar ook aan de bredere maatschappelijke ontwikkelingen waaraan hun werk heeft bijgedragen.
Inspiratie
Naast de maatschappelijke betekenis staat de spiritualiteit van de catechisten centraal in het ontwerp. De beelden van de catechist en Maria met het kind Jezus verwijzen naar de geloofstraditie waaruit de vrouwen leefden en werkten.
De catechist kijkt in de richting van Maria, die Jezus op haar armen draagt. Deze blik verbeeldt de geestelijke oriëntatie van de vereniging. “Want uit die vroomheid hebben de catechisten altijd geleefd. Uit de eucharistie en uit de verering tot Maria.” De eucharistie en de Mariadevotie vormden belangrijke bronnen van kracht en inspiratie voor hun roeping. Vanuit die verbondenheid met Christus en Maria gaven de catechisten gestalte aan hun dienstbaarheid aan anderen. Het monument maakt die samenhang zichtbaar. De beelden vertellen niet alleen iets over het verleden, maar verwijzen ook naar de geloofshouding die de catechisten kenmerkte: vanuit gebed en geloof aanwezig zijn bij mensen, met bijzondere aandacht voor wie hulp nodig heeft.
De beelden zijn vervaardigd door kunstenaar Joep Struyk uit Den Hout, die tijdens de inzegening aanwezig was. Harry Lommers sprak zijn waardering uit voor het resultaat: “Het is prachtig geworden.”
Een bijzonder moment: de laatste catechist aanwezig
Bijzonder was de aanwezigheid van Paula Rosseel. Haar aanwezigheid gaf een extra betekenis aan de bijeenkomst. De geschiedenis die het monument verbeeldt, is niet alleen een verhaal uit een ver verleden: Paula belichaamt die geschiedenis en heeft een groot deel ervan zelf meegemaakt. Lommers stond daar even bij stil. “Paula, die we hier bij ons hebben, die is al zeventig jaar bij de catechisten. En ja, ze is de laatste. De laatste die nog in leven is. En ik hoop dat ze nog heel lang bij ons mag blijven.”
Meer dan een monument
“Het monument is natuurlijk op de eerste plaats een mooie versiering van de graven van de catechisten. Het is, zou je kunnen zeggen, een memento mori. Denk eraan, ook ons wacht de dood.” Maar het grafmonument is volgens hem nadrukkelijk méér dan een versiering of een herinnering aan de dood. Het is ook een eerbetoon aan de catechisten en aan hun levenslange inzet voor anderen. En juist de boodschap voor mensen die de begraafplaats bezoeken, vindt hij belangrijk. “In dat opzicht is het ook een getuigenis, een oproep voor wie er langsloopt.”
Die oproep is niet uitsluitend gericht op het verleden. Het nodigt ook de huidige generatie uit om na te denken over de manier waarop geloof en dienstbaarheid in het eigen leven vorm kunnen krijgen.
Oproep tot geloof en dienstbaarheid
De boodschap die Harry aan het einde van zijn overweging meegaf, is dan ook actueel. De omstandigheden in de samenleving veranderen, maar de opdracht om aandacht te hebben voor anderen blijft bestaan. Harry: “dat we in elke tijd vroom kunnen leven. Dat we evangelisch kunnen leven, vanuit de eucharistie en met verering van Maria.”
Daarmee verbond hij de geschiedenis van de catechisten met een bredere uitnodiging aan gelovigen om het Evangelie in hun eigen tijd gestalte te geven. De manier waarop de catechisten dat deden, kan ook vandaag inspireren: door mensen nabij te zijn, oog te hebben voor kwetsbaarheid en bij te dragen aan een samenleving waarin iedereen ertoe doet.
Ook de plaats van het monument draagt aan die boodschap bij. Een begraafplaats is tegenwoordig steeds vaker een begraafpark: een plek waar mensen wandelen, herinneringen ophalen en stilstaan bij het leven van degenen die zijn overleden. Wie erlangs loopt, komt zo niet alleen herinneringen tegen, maar ook het geloofsgetuigenis dat de dood niet het einde is.
Dankbaar voor het werk van de catechisten
Met de inzegening krijgt de geschiedenis van de Vereniging van Catechisten een zichtbare en blijvende plaats op de begraafplaats. Het monument herinnert aan Mgr. Frencken, aan de honderden vrouwen die zijn roeping hebben gevolgd en aan de vele mensen en gezinnen die door hun inzet zijn geholpen.
Voor het bisdom Breda is het monument dan ook een gelegenheid om opnieuw dankbaar stil te staan bij wat de catechisten hebben betekend. Hun werk strekte zich uit van direct apostolaat en sociale ondersteuning tot initiatieven die mede hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het maatschappelijk werk en het onderwijs.
- Lees ook: “Wie was Mgr. Frencken?”
Foto’s: Bisdom Breda
