Bisschop Hopmans gaf honderd jaar geleden het startsein voor een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Chaamse geloofsgemeenschap. Op zondag 11 oktober 2026 werd het eeuwfeest van de Sint Antonius Abtkerk gevierd met een eucharistieviering, muziek, historische herinneringen en aandacht voor de toekomst van het monumentale kerkgebouw. De onthulling van een gedenkteken bij het graf van bouwpastoor Meeuwesen vormde een bijzonder moment.
Een blik op het verleden
De eerste steenlegging der nieuwe kerk in Chaam (1925)
De geschiedenis van de kerk voert terug naar 1922, toen pastoor Guust Meeuwesen aantrad in Chaam. De bestaande kerk uit 1841 was te klein geworden. Uitbreiding leek mogelijk, maar bleek uiteindelijk geen bevredigende oplossing. In zijn verslag in het notulenregister van het kerkbestuur beschreef Meeuwesen de moeilijke situatie: “Maar hoe dit euvel te overkomen, vooral in den duren tijd?” En: “Geld was er als ’t ware niet en toch er moest een uitkomst gezocht worden.”
De bouwpastoor, afkomstig uit Ulicoten, liet zich niet ontmoedigen. Hij wist zijn parochianen enthousiast te maken. “Hij hield een paar gemoedelijke preekjes, had de harten der parochianen gewonnen en de uitslag was boven aller verwachting”, noteerde hij. Binnen korte tijd brachten zij 20.000 gulden bijeen. Daarnaast zegden parochianen jaarlijkse bijdragen toe.
Met die toezeggingen reisde Meeuwesen naar Breda. “Met een blijmoedig hart toog de pastoor naar het bisdom, alles werd nauwkeurig uitgelegd”, schreef hij. Bisschop Petrus Hopmans reageerde voortvarend: “bouw spoedig een gehele nieuwe kerk; gelden à 4 % zal u wel krijgen”.
Die bisschoppelijke steun gaf de doorslag. Architect Van Groenendael uit Breda maakte het ontwerp, dat na enkele aanpassingen door de bisschop werd goedgekeurd.
Bouw met tegenslagen
De bouw verliep niet zonder problemen. Omdat de nieuwe kerk op de plaats van de oude verrees, moest eerst een noodkerk worden gebouwd. De opdracht ging naar aannemer H. van de Ven uit Ginneken, geboren in Chaam. Hij kon het werk echter niet voltooien vanwege financiële problemen. Uiteindelijk werd de kerk onder leiding van architect Van Groenendael afgebouwd.
Op 12 oktober 1926 consacreerde mgr. Hopmans, bisschop van Breda, het nieuwe kerkgebouw. Later werd tijdens een plechtige processie het Allerheiligste vanuit de noodkerk overgebracht. Daarmee begon een nieuw hoofdstuk voor de Chaamse geloofsgemeenschap.
Feestelijke eucharistieviering
Honderd jaar later stond Chaam op zondag 11 oktober uitgebreid stil bij deze geschiedenis. De feestdag begon met een plechtige eucharistieviering met pastoor Jochem van Velthoven en het pastorale team. Beide koren verleenden hun medewerking.
Na afloop ontmoetten parochianen en andere belangstellenden elkaar onder het genot van koffie en een hapje. Op het zonovergoten kerkplein bracht harmonie Sancta Caecilia een muzikale hulde met onder meer de Arosamars en de Europamars. Ook deze harmonie heeft historische banden met de parochie. Zij werd in 1893 opnieuw opgericht door pastoor Janus Verhoeven als Roomsch-Katholieke Harmonie Sancta Caecilia.
Eerbetoon aan bouwpastoor
Een bijzonder moment volgde op het kerkhof, waar de aanwezigen zich verzamelden bij het graf van bouwpastoor Meeuwesen, nabij de Calvarieberg. Pastoor Van Velthoven herinnerde aan de geliefde voorganger die zich met zoveel overtuiging voor de nieuwe kerk had ingezet. Ook herdacht hij de overleden parochianen. “Bij dit eeuwfeest denken we ook aan hen”, zei hij. Na een gezamenlijk gebed legde Van Velthoven bloemen op het graf en onthulde een gedenkbordje. Daarop staat de tekst: “Vol geestdrift en daadkracht was hij bouwpastoor”.
Ook een aantal oud-pastoors van de parochie kwam ‘s middags langs. “Het was een feest om hen weer te ontmoeten!” klonk een van de reacties. Veel belangstelling trok de fototentoonstelling over honderd jaar kerkgeschiedenis. Meer dan driehonderd foto’s toonden de bouw, de verwoestingen tijdens de Tweede Wereldoorlog, herstelwerkzaamheden en het rijke parochieleven.
Toekomst
Ook de toekomst van het kerkgebouw kreeg aandacht. De werkgroep herbestemming presenteerde de resultaten van een enquête onder de Chaamse bevolking. Mogelijkheden als een bibliotheek, muziekruimte, kinderopvang en andere maatschappelijke functies kwamen voorbij. De uitdaging blijft hoe de kerk, die al een eeuw een herkenbaar baken is in het dorpsbeeld, ook voor toekomstige generaties van betekenis kan blijven.
Foto’s: F. v.d. Teems, parochie Sint Jan de Doper, krantenknipsel: Dagblad van Noord-Brabant (16 juli 1925)
